Isiko lolwaluko kwaXhosa

ℹ️ Ulwazi oluvela kuluntu · Funda isilumkiso

Yintoni ulwaluko? Isiko lolwaluko kwaXhosa lisiko lesibini elenzelwa inkwenkwe emva kwesiko lembeleko. Lisiko lokuphawula ukudlulisela inkwenkwe ukusuka kwisigaba sobuntwana ukuya kwisigaba sobuntu obudala. Eli siko lihamba ngokwemiqathango elandelwayo engqamene nalo. Ukhona umahluko phakathi kokwaluka kunye nesiko lolwaluko. Isiko lolwaluko luquka konke okwenziwayo okuhambelana nokudlulisa inkwenkwe kwisigaba sobuntwana ukuya kwesobuntu obudala. Esi sigaba sikwalungiselela ukuba umfana …

Funda okunye

Isiko lembeleko kwaXhosa

ℹ️ Ulwazi oluvela kuluntu · Funda isilumkiso

Imbeleko lisiko lokuqala elenzelwa umntwana kwaXhosa. Amanye amaXhosa athi kukuqaba umntwana. Ngenene ke abo batshoyo batsho bamqabe imbola umntwana xa esenzelwa imbeleko. NgokwakwaXhosa imbeleko ibisakwenziwa emva kweveki umntwana ezelwe. Xa sisithi emva kweveki kubalwa ukuba imbeleko yenziwa kusuku lwesibhozo umntwana ezelwe. Lilonke imbeleko yenziwa emva kokuba umama womntwana ephuma efukwini. Kaloku ngela xesha ebesesefukwini umama …

Funda okunye

Umtshato wesiXhosa wasebukhosini

ℹ️ Ulwazi oluvela kuluntu · Funda isilumkiso

Umtshato wasebukhosini ngokwesiko lakwaXhosa NgokwakwaXhosa umtshato ukukwakhiwa kobuhlobo phakathi kwamakhaya amabini. La makhaya mawabe aneziduko ezahlukeneyo, kwaye kungabikho mntu osisizalwane seli khaya othathe kwakulo mzi mnye. Umzekelo: Ukuba inkosana uMxolisi Sandile, Aa! Bazindlovu, uthathe intombi kakumkani uVictor Poto Ndamase, Aa! Bhekuzulu!, uNtombomhlaba Ndamase, unyana kaMxolisi akakwazi kubonelwa kumnakwabo Nolizwe, Aa! Nolizwe, uNyangilizwe Ndamase, Aa! Vulindlela! …

Funda okunye

Imibongo yesiXhosa

ℹ️ Ulwazi oluvela kuluntu · Funda isilumkiso

Inkcazelo yombongo Ezinye iincwadi zesiXhosa ezixoxa ngomcimbi wemibongo kunqabile ukufumana inkcazelo yokuba yintoni kanye umbongo. Into esuka ifumaneke kukuchazwa kweentlobo zemibongo kwakunye neentlobo zeembongi. Mhlawumbi ke kusenokuba ziyaphosakala ezo zichazayo ukuba yintoni na umbongo. Kodwa kuvamile ukuba kungabikho nkcazelo, kungatshiwo ukuba azikho ezikwenzayo oko. Kunqabile ke ukuyifumana inkcazelo nakumaqonga okukhangela e-elektroni. Okwangoku makhe senze le …

Funda okunye

Amagama eentaka ngesiXhosa

ℹ️ Ulwazi oluvela kuluntu · Funda isilumkiso

Ngezants’ apha kudweliswe amagama eentaka ngokubizwa kwazo ngesiXhosa. Kuzakuchazwa amagama ambalwa nje. Nezo ntaka zichaziweyo azikhethwanga kuba zitheni, ngaphandle kokubonisa ukuchazwa kweentaka jikelele. Masiqonde ke ukuba amagama eentaka akhe ahluke nangeziphaluka kwalapha kwaXhosa, umzekelo intake ingabizwa ngegama elithile eHewu ibe ibizwa ngelinye eDikeni kodwa kube iligama lentaka enye. Ezinye iintaka zinentsingiselo ebalulekileyo kubomi nentlalo yamaXhosa:

Iingoma zesiXhosa

ℹ️ Ulwazi oluvela kuluntu · Funda isilumkiso

Yintoni ingoma? Ingoma zizandi ezenziwa ngabantu ngaxesha linye bekhupha amazwi afanayo ngokwendlela acwangciswe ngayo ngabo benza loo ngoma. Ingoma isenokwenziwa ngumntu omnye abe etshintsha-tshintsha ungenelelo lwamazwi ngokunga loo ngoma yenziwa ngabantu abangaphezu kwesinye. Ingoma iyombelwa okanye iyavunywa, ayiculwa. Ingoma ayisililo iculo. Njengokuba ingoma ivunywa nje, iculo lona liyaculwa. Nalo iculo liculwa ngezandi ezahlukeneyo ngabantu abangaphezu …

Funda okunye

Iintsomi zesiXhosa

ℹ️ Ulwazi oluvela kuluntu · Funda isilumkiso

Iintsomi ngamabali amafutshane abalisa ngezinto ezazisenzeka mandulo. La mabali abalisa ngeziganeko ezithile ezazisenzeka. Kungoko kwezinye izizwe zesiNguni kusithiwa ziinganekwane. Izinto ezazisenzeka ziziqebheyi zemilingo nemimangaliso ekunzima ukuzikholelwa ubukho bazo xa kuthelekiswa nezinto ezenzeka kula maxesha. Nakubeni zingumnqa nje ezo zinto akukwazeki ukuqinisekisa ukuba zazikho yini na. Zonke izigigaba ezenzeka entsomini zibalelwa ekubeni zingumfuziselo wentlalo nempilo enqatyisiweyo …

Funda okunye

Ubukumkani bama Hlubi (Ama Hlubi Kingdom)

ℹ️ Ulwazi oluvela kuluntu · Funda isilumkiso

AmaHlubi asisizwe esinobukumkani baso. Ukubangaba babukho ubukumkani ngaphambi kokuba basokufika apha eMzantsi Afrika kungakholeleka ukuba loo kumkani yayinguMnguni. Masikhumbule kwakhona ukuba uXhosa noMthembu baye baqhuzuka kwiqela elalikhokelwa nguMnguni ze bamisela obabo ubukumkani. Singabuya sithi uMnguni waqhubekeka wangukumkani wemiHuhu namaNgele-ngele, njengoko besendichazile ukutshintshwa-tshintshwa kwamagama esi sizwe. Kodwa ke uMnguni wabudlulisela kunyana wakhe uChibi ubukumkani baza baqhubekeka …

Funda okunye

Iziduko zama Hlubi Clan Names

ℹ️ Ulwazi oluvela kuluntu · Funda isilumkiso

AmaHlubi ngabantu abaneziduko ngeziduko ezahlukeneyo kodwa babe beluhlanga lwamaHlubi okanye isizwe samaHlubi. Umbhali wakudala nowayengumphandi wemvelaphi yesizwe samaHlubi uMnumzana H.M. Ndawo ulenzile igalelo lokudwelisa iziduko zamaHlubi njengoko kubhalwe ngezants’ apha: Dakana,Dinwa,Dladla,Dlamini,Dlomo/Dhlomo (Ingenguye lo unguMadiba),Dongwe,Dontsa,Duma,Gambu,Gatyeni,Hlangebi,Hlatywayo,Jali (Ingenguye lo unguMpemvu),Khambule – Mncube,Khasibe,Khesa,Khumalo,Langa,Lubelo,Ludwala,Mabaso,Maduna,Makhunga,Maphetha,Mashiyi,Masingila,Masoka,Mayaba,Mazibuko,Mbambo,Mbanjwa,Mbongwe,Mdluli,Miya,Mkhwane,Mlandu,Mnguni,Mntambo,Mpangela,Mpila,Msi-Skhosana,Msimanga,Mtungwa,Mvemve,Mvulane,Nala-nzima,Ndaba,Ndana,Ndlangisa,Ndlela,Ndlovu (Ndhlovu),Ndumo,Ngcobo,Nkala,Nkomo,Nkosi,Nkwali (Maphela),Ntambo,Ntethe,Ntlaphu,Phakathi,Radebe (Hadebe),Sibalukhulu,Sibiya,Sithole,Shandu kaNdaba,Shweme,Thuse,Tolo,Tshabalala,Tshabangu,Vundle,Xaba,Xolo (Manci),Zengele (Thiyane),Zondi,Zulu(Radebe) Olu luhlu akusukuba luzichaze zonke iziduko zamaHlubi. Kaloku angangehlabathi yolundi …

Funda okunye