Va ka Cawuke, I va xihluke xa Hosi Nyaka. Xi oki kumbe Cawuke I N’wana wa Hosi Nyaka lonkulu loyi loko Hosi Nyaka a lova a nga hambana ni vamakwavo hikokwalaho ko lwela vuhosi. Va Makwavo wa Xioki kumbe Cawuke i Maxavani na Mthethwa. Lava na vona va humile hi pangu va ya endla vuhosi bya vona endzhaku ko hambana Xioki kumbe Cawuke.
Hi le tlhelo ku na lava tshembhaka leswaku Cawuke u kume vuhosi hi ku nyikiwa hi kokwa wa kwe Hlungwani. Hikokwalaho va ka Hlungwani ku vuriwa leswaku va hlungwe vukosi va hlungwela va ka Cawuke.
Tinyimba ta ka Cawuke
Ta ka Tshovani, Xitanga, Mahenye na Sengwe
Eka matimu yo tala ya Vatsonga tinxaka ta vahlengwe lava nga Zimbabwe, a ti vuriwi o nge a hi Vatsonga. Vahlengwe lava va avanyise hi Milambu ya Save, Lundi, Vembe na Xingwendzi(Muwanezi). Eka Dzonga wa tiko ra Zimbabwe hi laha rixaka leri ra Vatsonga ri kumekaka kona na tihosi ta vona to hambana hambana. Tihosi ta rixaka leri hinkwato i ta muti wa ka Cawuke. Hosi Xitanga, Chisa, Xingwenyana, Mahenye, xikwalakwala Samu, Gezani, Sengwe, Tshovani, Masivamela, Mpapa, na Xilonga.
Vahlengwe vatshame khale eka misava leyi hikuva ntila wa vona ku suka laha va nga kona wu hlangana kahle na Vahlengwe van’wana lava nga etikweni ra Mozambique. La i misava ya Vahlengwe naswona i vatsongo lava nga tshama la hikokwalaho ka tinyimpi ta Vangoni. Ku suka eka malembe ya va 1600 AD Vatsonga a va tshama eka ndhawu leyi naswona va ri na vuhosi lebyi hloniphiwaka. N’wana Mangule Zari na n’wana wakwe Muhingo va lwile swinene na tinxaka leti a ti ringeta ku va luvisa hi malembe ya va 1700AD. Muhingo u hlurile rixaka ra Xivonja kasi Mavube ku nga N’wana Mangule tatana tsongo wa Muhingo u hlurile rixaka ra ka Moyo laha ku nga na xikwalakwala xa tiko ra Mozambique. Vana va Muhingo i Mahenye (Banga) na Xisa (Chisa) lava nga tiendlela tindlu ta vona ta vuhosi. Kasi Tshovani yena i N’wana Zari na yena u na yindlu ya kwe ya vuhosi.