Umlandvo webakaSimelane

Imvelaphi

BakaSimelane babenguni, banye kanye nebakaNdwandwe. Indzabuko yabo basuka eningizimu yelive lamuhla lelibitwa ngekutsi yiSudan. Basuka kuNdlovu, Ndlovu bekanebantfwana emadvodzana akhe bekamane kunguSimelane, Maseko, Gule kanye naMthimkhulu. Lamadvodzana agcine sekatibongo letehlukene letitimele. Behla bahlehletela nesilulu. Ngiko nabatibonga batsi wena lowagicika ngesilulu wate wayofika eNkalaneni. Silulu besinetintfo letimcoka tebukhosi babo, sasetfwalwa bafana labaphakuliwe. Bebatsi nabahlehletela lesilulu sakhe tinkhungu lebetenta bafihleke titsa tingakhoni kubabona.

Kunendzawo eSwatini lakutfolakala khona bakaSimelane kutsiwa kuseNkhungwini ngobe beyihlala inetinkhungu busika nehlobo tentiwa ngibo beNguni. Behla naso bafike bakha endzaweni lebitwa ngekutsi kuseNkalaneni, ngesheya kwemaGudu lapho kunebakaNdwandwe khona. Lulwimi lebebalukhuluma bekutsiwa siMpembe indzawo yabo bekutsiwa kuseNkalaneni ngobe bekunenkalane. Inkalane yinhlaba lebeyitfolakala lapho kunebakaSimelane khona bebakholelwa kutsi inemandla ekuvikela nekwelapha tifo tsite. Bayawutila umnguphane lekuyinyoni lephila ngekudla tinhlavu temtfolo umgemane. Yinyoni lengavani nentfutfu. Nakusha siganga nome lihlatsi ayihlaliseki. BakaNkhosi bahlonipha sihlahla selusekwane ngesikhatsi sencwala kantsi bakaSimelane bona bahlonipha sihlahla semtfolo.

Kuchekeka Kwabo

Eswatini batfolakala kaHlatsi, Kontjingila, Shisizwe, Hluti, kaMhawu, kaZandondo, eNtjanini. Bakhona labanye labatfolakala endzaweni lebitwa ngekutsi kukaMbhoke, labaya lapho balandzela dzadzewabo lobekendze enkhosini yebakaMamba. Basuka kaZulu eNkalaneni, dvute nalapho bekuhlala khona bakaNdwandwe eGudu. Bebatimele babasebuhleni banebudlelwane lobuhle nebakaNdwandwe. Kusuka kwabo eNkalaneni kuvela kutsi taba tinyenti tizatfu letifaka ekhatsi timphi temfecane, kanye nesifo lebekutsiwa yi-influenza yanga1818. Nabesuka bebaholwa nguMabonya lowafela endleleni basahamba base baholwa ngumfati wakhe lomdzala Magala lobekameme Bhozongo aluswane.

Budlelwane Babo Nemalangeni

Maweni lobekayingwazi kwatfunywa yena kutsi ayolumeka sikhuni kaNgwane. Inkhosi Mswati wesibili beyimsola Maweni ite kahle kumetsemba yatsi akahambe nemphi leyosita umntfwana waSoshangane Mawewe lobekalwa nemnakabo Mzila babanga bukhosi. Bekumele nabefika Maweni bambeke embili anganobuya. Bekanendvuku lebekayiphetse Maweni lebekatsi angayiphakamisa kwehle tinkhungu ihlabane imphi ngakuye. Batsi nababuya bangawuvali umlomo ngaye. Inkhosi yase imsikela lihawu, lekungulapho ke Maweni watsi angeke kulunge kutsi kusikelwe yena ngobe yena muncane basekhona labadzala lekungubona kucondzene nabo loko. Wetfula tinkhomo kuyo inkhosi kubonga wase ulandza indlu lefanele leyafike yabekwa Kontjingila yena wabekwa eNtjanini watsatsa uLaNdlangamandla.

Maweni wacale wahlala nemnakabo lomncane Bhozongo eMphatheni watsi nasekakhulile ke Bhozongo watsatsa umfati wase uyabekwa kutsi abe yinkhosi yebeNguni. Watala umntfwana lobekakhutsele kusukela ebuncaneni bakhe kutsiwa uyantjikita wase unikwa libito lisuselwa kuloko kwatsiwa nguNtjingila, yena ke watala Sibandze kuLaMbandzeni. Bebafihla bantfwana etingungwini ngetikhatsi tetimphi netehlakalo. Bhozongo akanye naMagutjwa batfolwa bafihlwe engungwini batfolwa nguMaweni Magutjwa kwaba nguye lowahola sive sebenguni lesasala eNkhalaneni.

Libutfo Lemphi Yebenguni

Kontjingila kunentsaba lebitwa ngekutsi nguShaka. Inkhosi yakaZulu Shaka yefika yahlala kulentsaba endleleni yakhe lebeyiya kaSoshangane ngemnyaka wabo1828. Inyanga lebeyelapha Shaka yafa kwabita kwekutsi ancenge bakaSimelane Kontjingila kutsi bamunike dokotela wesintfu lotamnaka amcinise. Kwaba lukhuni kutsi beNguni bamlalele basemukele sicelo sakhe bala kukhulula Umlozi Simelane, Shaka watsi nakajika wafike wabulawa banakabo boDingane banaMhlangano. Lubhembedvu kwakulibutfo lemphi yebenguni.

Emakhosi abo afaka ekhatsi; Ndlovu, Simelane, Majoli, Ngwane, Mlotshwa, Luthuli, Magutjwa, Ntengwane, Mabonya, Bhozongo, Ntjingila.

Tindzawo

Kontjingila, Kazandondo, Ntjanini, eKulambeni

Batilani

Sangoli kanye nemnguphane

Tibongo labatitilako

Lokotfwako, Maseko

Umgcwabo

Bayashiswa

Emachawe alesibongo

Maweni, Mabonya, Ntjingila, Magutjwa

Leave a Reply