
Warning: Undefined array key "id" in /usr/www/users/iafridzcgy/wp-includes/class-wp-list-util.php on line 170

Warning: Undefined array key "id" in /usr/www/users/iafridzcgy/wp-includes/class-wp-list-util.php on line 170

Warning: Undefined array key "id" in /usr/www/users/iafridzcgy/wp-includes/class-wp-list-util.php on line 170

Warning: Undefined array key "id" in /usr/www/users/iafridzcgy/wp-includes/class-wp-list-util.php on line 170

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /usr/www/users/iafridzcgy/wp-includes/class-wp-list-util.php:170) in /usr/www/users/iafridzcgy/wp-includes/rest-api/class-wp-rest-server.php on line 1930

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /usr/www/users/iafridzcgy/wp-includes/class-wp-list-util.php:170) in /usr/www/users/iafridzcgy/wp-includes/rest-api/class-wp-rest-server.php on line 1930
{"id":4965,"date":"2025-10-17T13:00:53","date_gmt":"2025-10-17T11:00:53","guid":{"rendered":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/?p=4965"},"modified":"2025-10-17T13:00:56","modified_gmt":"2025-10-17T11:00:56","slug":"isiko-lolwaluko-kwaxhosa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/","title":{"rendered":"Isiko lolwaluko kwaXhosa"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\n  Yintoni ulwaluko?\n<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Isiko lolwaluko kwaXhosa lisiko lesibini elenzelwa inkwenkwe emva kwesiko lembeleko. Lisiko lokuphawula ukudlulisela inkwenkwe ukusuka kwisigaba sobuntwana ukuya kwisigaba sobuntu obudala. Eli siko lihamba ngokwemiqathango elandelwayo engqamene nalo. Ukhona umahluko phakathi kokwaluka kunye nesiko lolwaluko. <br><br>Isiko lolwaluko luquka konke okwenziwayo okuhambelana nokudlulisa inkwenkwe kwisigaba sobuntwana ukuya kwesobuntu obudala. Esi sigaba sikwalungiselela ukuba umfana lowo alungele ukutshata, okusisigaba esilandelayo emva kolwaluko. Ukwaluka kukusikwa kwenyama yokwaluswa, ijwabi. Ukwaluka akulosiko. Lulwaluko okulisiko. Nokuba inkwenkwe ingoluka okanye ingoluswa, ukuba akulandelwa isiko lolwaluko iyakuhlala isaziwa njengokuba iyinkwenkwe. Ayamkelwa kwimicimbi eyenziwa ngabafana namadoda.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Izinto eziqwalaselwayo xa kuzakwenziwa isiko lolwaluko kwaXhosa<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zingaba zininzi zona izinto eziqwalaselwayo ngaphambi kokwenziwa kwesiko lolwaluko, kodwa sizakubalula zibembalwa ezingundoqo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ubudala benkwenkwe bubalulekile. Mandulo kwakungekho minyaka iqingqiweyo apho kuzakuthiwa inkwenkwe izakungena xa ineminyaka eminga. Ukungena apha kukuya esuthwini, okanye ukungena kwisikolo solwaluko. Inkwenkwe ibikhula kangangokuba wambi abade afike nakwiminyana engamashumi amathathu nangaphezulu. Ukulungela ukwaluka bekude kuqwalaselwe nayilali apho ilali ibinika uxinzelelo kusapho lwenkwenkwe ngenxa yokuba isenza imikhuba. Bekude kuthiwe ngubhonyongo. Kanti ke inkwenkwe ibide iqutyulwe yaluswe xa seyindala ukugqitha okulindelwe yilali nangokwanda nobuzaza bemikhuba eyenzayo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Esinye isizathu sokulinda ibisesokuba kudala amakhwenkwe ebelinda unyana wenkosi. Onke amakhwenkwe eso sithili esilawulwa yinkosi ebengena xa kungena unyana wenkosi. Loo nto yile yayizala amabutho, ze unyana wenkosi leyo abe ngumphathi welo butho. Enye into kwakunenkolelo yokuba xa inkwenkwe seyindala izakukwazi ukumelana nokunyamezela iintlungu, nokuzinzisa iimfundiso, zasesuthwini. Kule mihla ke kuthethwa ngeminyaka elishumi elinesibhozo. Bambi bathi ishumi elinesithandathu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Enye into eqwalaselwayo lixesha lokwaluka. Amakhwenkwe ebesaluswa ngenyanga yeSilimela, uJuni ke ngokwale mihla. Singabalula izinto zibembini ezazibangela ukuba kutyunjwe loo nyanga. Okokuqala bekuvunwa izityalo ezinje ngombona, iimbotyi, amathanga, nezinye ezilinywa ehlotyeni. Loo nto ithetha ukuba bekuzakubakho ukutya okwaneleyo kokondla umkhwetha kunye nokulungiselela imicimbi ehambelana nolwaluko.<br><br>Esesibini isizathu sesokuba isilonda siphola ngokukhawuleza ebusika kunokuba kunjalo ehlotyeni. Ukolusa ngenyanga yeSilimela yile izale ukuba abafana babale iminyaka yabo yokwaluka ngezilimela ezidluleyo ukusukela kwesa silimela wayoluke ngaso. Umzekelo, umfana uzakuthi unezilimela ezinga walukayo. Okanye wumbi abuze omnye umfana ukuba, \u2018Zingaphi izilimela zakho?\u2019 lowo ke selesazi ukuba kubuzwa iminyaka alukayo. Kule mihla ke kwalukwa ebusika nasehlotyeni. Oko kwenziwa ziimeko zempangelo nemfundo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Akusekho okwa kungena ngexesha elinye kulindwe unyana wenkosi. Umzi nomzi uyazalusela unyana wawo ngokwelali yawo. Abakhona amakhaya abadibanisisayo oonyana xa bezakoluka ngexesha elinye. Umzekelo, wamakhaya kukuba mhlawumbi umntu nomninawa wakhe benoonyana abazakungena ngexesha elinye, bayakwazi ukubangenisa kunye. Kwakhona kusenokuba sisiduko esinye apho kuviwanwa khona ukuba kungangeniswa kunye.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Amalungiselelo wokusungulwa nokuqhutywa kwesiko lolwaluko kwaXhosa:<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kwiiveki ezingaphambi kosuku lokungena kwenkwenkwe kwenziwa amalungiselelo olo suku. Kuyathezwa, kusilwa umqombothi, kwenziwe namarhewu kufunwe nexhwane elizakusetyenziswa ukuqhutywa kwesiko. Ngosuku oluphambi kokuya esuthwini lusuku lomguyo. Bambi ke bathi sisijadu. Olu lusuku lwamakhwenkwe. Le nkwenkwe izakoluka iyavalelisa ekuphileni ubomi bobukhwenkwe. Nala makhwenkwe asalayo ayamkhulula ukuba angaya kwesinye isigaba. Kukho iimfanelo ezikhutshwa yile yolukayo ukuze ibe iyakhululwa. Ezo mfanelo ligogogo lomqombothi kunye nenyama. AmaXhosa alenza ngebhokhwe isiko lawo. Ngalo mhla kuxhelwa ibhokhwe, inkwenkwe ingcame intsonyama, inikwe nebhekile yomqombothi. Emva kokungcama inkwenkwe izakuya kulaa ndlu yomguyo apho kuzakuguywa ubusuku bonke ngamakhwenkwe kwaye kulapho azakufumana khona iimfanelo zawo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kusuku olulandelayo, malunga nasemin\u2019 emaqanda inkwenkwe iya ebuhlanti seyambethe ibhayi, inganxibanga mpahla, induluke ukuya esuthwini. Kwalapha kumaXhosa kukhona ukwenza ngokwahlukileyo apha ekungcamiseni inkwenkwe. Amanye ayingcamisa ngalo mhla iya ngawo esuthwini. Ingcama seyikhulule. Emva kokungcama ibe sel\u2019 ihamba ukuya esuthwini.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Esuthwini kwaXhosa<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Isuthu sisikolo apho inkwenkwe eyalusiweyo ifundiswa khona izinto zobudoda. Ukuya esuthwini apho ukhatshwa ngabafana. Uzakufika ibhuma yakhe okanye isuthu lakhe selisakhiwa ngabafana. Kwezinye iindawo lakhiwa ngoomama ze bahambe engekafiki amadoda ukuza nenkwenkwe. Ngaphambi kokuba iyokufika esuthwini iqala emlanjeni apho izakuhlamba khona umzimba. Oku kukuhlamba ubukhwenkwe njengoko besekwenzekile ukuba achebe yonke indawo eneenwele. Emva kokuhlamba uya esuthwini apho azakufika ingcibi sele imlindile, adlangwe athi, \u201cNdiyindoda\u201d. Ngolo hlobo ke akaseyiyo inkwenkwe koko ungumkhwetha.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"436\" height=\"342\" data-id=\"4966\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg?resize=436%2C342&#038;ssl=1\" alt=\"Amanina ayesakha izindlu zabakhwetha bengafi - I'solezwe ...\" class=\"wp-image-4966\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg?w=436&amp;ssl=1 436w, https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg?resize=300%2C235&amp;ssl=1 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 436px) 100vw, 436px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"304\" height=\"342\" data-id=\"4967\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is-1.jpeg?resize=304%2C342&#038;ssl=1\" alt=\"Amanina ayesakha izindlu zabakhwetha bengafi - I'solezwe ...\" class=\"wp-image-4967\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is-1.jpeg?w=304&amp;ssl=1 304w, https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is-1.jpeg?resize=267%2C300&amp;ssl=1 267w\" sizes=\"auto, (max-width: 304px) 100vw, 304px\" \/><\/figure>\n<figcaption class=\"blocks-gallery-caption wp-element-caption\"><em>Isuthu lakhiwa ngoomama (ngoncedo lweGoogle images)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ukusukela kolu suku umkhwetha uzakuba phantsi kweliso lekhankatha elizakube limonga. Esuthwini abakhwetha bafundiswa izinto eziquka ukugxininiswa kwentlonipho ebantwini, iindlela zokusombulula iingxaki nokwenza izigqibo. Kukhe kwenziwe umfuziselo weemeko zezehlo ze kubuzw\u2019 ukuba umkhwetha lowo ebenokuyisombulula njani na yena loo meko. Kwenziwa nemizekelo yeengxoxo zasezimbizweni ze umkhwetha abuzwe ukuba ukuba ibinguye inkokeli ebenokwenza sigqibo sithini ngalo meko. Kubaliselwana namabali amalunga namava ezinto abathe bagaxeleka kuzo nendlela abathi benza ngazo kwezo meko.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ukuhlonipha kuquka nokuhlonipha ukubiza amagama ngolu hlobo abizwa ngalo ekuhlaleni. Kukwaquka nezinto ekufanela azigweme kuzo. Umzekelo, umkhwetha akayi elalini. Akahambi ngendlela ekuhanjwa ngayo ngabantu neemoto. Izitya zasekhaya azingeniswa ngaphakathi esuthwini. Ukuba siye sangena ngempazamo, asisabuyeli ekhaya. Kukwafundiswa nangendlela yokuziphatha ngokwasebufaneni naxa eyindoda, kwaye engenakuziphatha ngokohlobo ebesenza ngalo eseyinkwenkwe. Kuyafundiswa nangokuphatha usapho nangoxanduva ubani amele ukulithatha njengendoda xa selenosapho.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Okungundoqo kukuba abakhwetha abo bafundiswa nangamasiko esizwe sabo nangokuba ohluke njani kumasiko eziny\u2019 izizwe. Isiko ngalinye liyacalulwa ze kuchazwe ukuba lenziwa njani na ngokwesiXhosa. Zininzi ke izinto ezifundiswayo esingenakuzicalula nganye nganye.\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kwakhona kukho umba wamawele. Yonke into eyenziwayo iqala kwivelatanci. Kanti ke ukuba elinye iwele liyinkwenkwe libe elinye liyintombazana, eli liyintombazana liyalingiswa kumcimbi wokwaluswa, kodwa bazenziswa ngokufanayo ezinye izinto ezijongene nesiko. Umzekelo, xa bengcama, bangcama bobabini, umkhono bawutya bobabini, nezinye ke. Kodwa ke ibhokhwe exhelwayo inye, azikho mbini. Bohluka nje ekubeni eli liyintombazana alide liyokuhlala esuthwini.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xa ngaba eliny\u2019 iwele liye laqhuzuka nokuba beliyinkwenkwe okanye intombazana labe eli liseleyo liyinkwenkwe, imfusi yala mawele izakuthatha indawo yeli liqhuzukileyo. Akukhonto yenziwayo xa ngaba kuthi kanti la mawele ngamagqibelo. Kaloku xa kunjalo azakuba engenamfusi. Xa koluke umntu nomninawa wakhe, yonke into iqala kumkhuluwa. Kanti ke nasesuthwini baneminyango emibini, owomninawa nowomkhuluwa. Omnye akawusebenzisi umnyango womnye nokuba uyaphuma okanye uyangena.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Andizukuya ke kubucukubhede obenzeka ngaphakathi esuthwini. Kwezi ntsuku zisixhenxe zokuqala umkhwetha utya ukutya okungenatyuwa kwaye kungamelwanga ukuba asele amanzi acwengileyo. Nalawo angacwenganga akawaseli rhoqo. Akukho nyaniso kwinkolelo nentetha ethi abakhwetha abaseli manzi. Umntu ophekela umkhwetha nozakusa ukutya komkhwetha esuthwini yintombazana yasekhay\u2019 apha engenabantwana nengazaniyo nankwenkwe. Kwakhona umkhwetha akaphekelwa ngunina okanye naye nawuphina umntu ongumama nokuba yintomi esele inomntwana. Umkhwetha akawutyiswa umbeko. Ngoko ke ukutya komkhwetha kufuneka kube kokolo suku kuphekwe ngalo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ekuseni ngalo mhla wokusezwa amanzi umkhwetha uzakuqaba ingceke yakhe umzimba wonke. Uzakubamhlophe qhwaa. Ekhaya phaya, ngosuku olwandulela olo lokosisa kuyaxovwa kubhakwe. Kusuku lwesixhenxe amadoda nabafana baya esuthwini ukuya kojisa umkhwetha. Abafana ke bekhaya bazakuya nebhokhwe yomojiso abanye bencedisa iintombi zekhaya ukuziphathisa utywala, iziphungo kunye nokutya okulungisiweyo, umngqusho nesonka. Phofu ke namakhwenkwana avumelekile ukuba angaya kuba kaloku xa kuxheliwe kukho iinyama zamakhwenkwe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kusungulwa umsebenzi ngokuveliswa kwebhokhwe ngentloko emnyango wesuthu okanye ibhuma ze kwakhona kuthethwe ngutata wekhaya, ethetha nomkhwetha lowo ukuba namhlanje usezwa amanzi kwaye uyakhululwa ukuba angaphuma ahamba-hambe. Ekuhambeni kwakhe angakh\u2019 alinge abuye sele litshonil\u2019 ilanga kwaye angayi emizini. Iwele eliyintombazana, okanye imfusi xa elinye iwele liqhuzukile, nalo lizakube lingeniswe ngaphakathi ebhumeni. Zonke izinto ezenziwayo zenziwa kubo bobani.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Akugqiba ukuthetha utata, ibhokhwe iyaxhelwa ngabafana. Kuxhelwa ibhokhwe eyinkabi. Kule bhokhwe kuzakuthathwa umkhono wasekunene uphekwe sele engcamisiwe intsonyama umkhwetha. Usakube uvuthiwe umkhono unikwa umkhwetha awudle. Emva kokuba etye amaqathana walo mkhono waze wangcamla nomqombothi ugqityiwe ke ngoku ukusezw\u2019 amanzi okanye womojiso. Kule bhokhwe ixheliweyo kuzakuphekwa icala ze eli bekukhutshwa kulo umkhono lisale nomkhwetha lixhonywe ngaphakathi entungo yesuthu. Uzakumane esika kulo aziphekele. Kodwa alidli ngakuhlala xesha lide kuba kumana kufika abafana, amakhwenkwe nabanye abakhwetha bejonge ukusikelwa kuloo nyama, boje okanye bapheke. Ulusu, intloko namanqina nofele ziya ekhayeni lomkhwetha. Ulusu leloo mama. Intloko ke yeyootata. Ootata bekhaya ke bazakwenza isaziso sokuba uyakuphuma nini na umkhwetha. <br><br>Emva kokojiswa umkhwetha unako ukutyelela nabanye abakhwetha abakhoyo engingqini. Bade baye nakwabezinye iilali apho banokufikelela khona. Okungundoqo ngakumbi kukuba uyakwazi ukuyakujonga imfuyo yakubo endle. Ukuba kulixesha lokulima uyakwazi nokuya xa kulinywa emasimini, nokugawula iinkuni ezizakubaswa emgidini wakhe. Ixesha elininzi umkhwetha ulichitha namakhwenkwe, amanqalatha, amhlalisayo aze amlalise ebusuku. Kubaliselwana amabali amaninzi, kuqhulwane, kwenziwe neminye imidlalo engathethi nto. Ngamany\u2019 amaxesha kuyaphunywa emini kuyokuzingelwa iinyamakazi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"381\" height=\"414\" data-id=\"4969\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/culture.jpeg?resize=381%2C414&#038;ssl=1\" alt=\"Culture\" class=\"wp-image-4969\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/culture.jpeg?w=381&amp;ssl=1 381w, https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/culture.jpeg?resize=276%2C300&amp;ssl=1 276w\" sizes=\"auto, (max-width: 381px) 100vw, 381px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"324\" height=\"414\" data-id=\"4970\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/african-adolscent-initiate-abakwetha-after-ritua.jpeg?resize=324%2C414&#038;ssl=1\" alt=\"African adolscent Initiate (abakwetha) After ritual circumcision the initiates live in isolation for up to several weeks painted in white clay\" class=\"wp-image-4970\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/african-adolscent-initiate-abakwetha-after-ritua.jpeg?w=324&amp;ssl=1 324w, https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/african-adolscent-initiate-abakwetha-after-ritua.jpeg?resize=235%2C300&amp;ssl=1 235w\" sizes=\"auto, (max-width: 324px) 100vw, 324px\" \/><\/figure>\n<figcaption class=\"blocks-gallery-caption wp-element-caption\"><em>Abakhwetha emva kokuba bosisiwe (Ngoncedo lweGoogle images)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ukubuya esuthwini kwekrwala lomXhosa<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Emva kweeveki ezintathu ukuya kwezine umkhwetha ubuyela ekhaya. Lixesha lemigcobo nemincili kubazali bomkhwetha, ngakumbi unozala kuba yena wamgqibela ngala mhla wayengena ngawo. Yimivuyo kubafana kuba bazakwamkela ilungu elitsha kwaye bazakuxhamla iimfanelo zabo xa besamkela eli lungu. Yimini enkulu kumkhwetha kuba kaloku ngoku uzakubuyela ekhaya akhululeke kwintsokolo ebikade imzingile esuthwini. Nakubeni bumnandi ubomi bokuba ngumkhwetha, kodwa izinto ezenzeka ekhaya ziyakhumbuleka. Malunga nasemin\u2019 emaqanda abafana kunye namadoda ambalwa benjenjeya ukuya esuthwini ngenjongo zokuyakukhupha inkwenkwe. Akhona ke namakhwenkwana elali akhapha abo bafana. Bakufika abo bafana nala madoda uyayalelwa ukuba aphumele phandle umkhwetha ephethe intonga yakhe. Selemhlophe qhwaa yingceke. Uzakuyalelwa ukuba ayokuhlamba, abe sel\u2019 ebaleka ukuya kwisiziba azakuhlamba kuso. Amakhwenkwe asel\u2019 exhobe ngamaswazi amleqa ade ayekufika kwisiziba azakuhlamba kuso.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Emva kokuhlamba umkhwetha uzakubuyela esuthwini lakhe, kodwa akasangeni phakathi kuba sel\u2019 edlulile kwisigaba sokuba ngumkhwetha ngoku. Uzakuqatywa ifutha ngomnye wootata bakowabo ngokwesiduko. Esakugqitywa ukuthanjiswa uzakombathiswa ngengubo zakhe ezintsha zobukrwala, agqunywe wonke kuvele nje intwana yobuso oku kokuba abon\u2019 indlela. Uzakuphatha intonga yakhe yobukrwala ithi qhiwu apha kule ngubo ayombetheyo. Kuyagodukwa ephelekwa ngabafana abazakube bedlala iintonga becula usomagwaza, ingoma yoloyiso yesiXhosa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xa ekumgama omalunga neemitha ezilikhulu iyanumekwa ngomlilo ibhuma yakhe. Kubakho utata wekhaya, nokuba babini, abasalayo ukuqinisekisa ukuba yonke into itshile, kungabikho nto ingatshanga, ezophukayo zophulwe nezityobokayo zityobozwe. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-medium is-resized is-style-default\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"225\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/little-brother-returns-from-the-mountain-a-young-m.jpeg?resize=300%2C225&#038;ssl=1\" alt=\"Umphumo. Amakrwala abuya esuthwini ephelekwa ngabafana\" class=\"wp-image-4972\" style=\"width:480px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/little-brother-returns-from-the-mountain-a-young-m.jpeg?resize=300%2C225&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/little-brother-returns-from-the-mountain-a-young-m.jpeg?w=512&amp;ssl=1 512w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Umphumo. Amakrwala abuya esuthwini ephelekwa ngabafana<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ekhaya uzakufikela ebuhlanti apho azakuthi vu khona anabe phezu kwekhukho elitsha. Xa sel\u2019 ehleli kuzakwaziswa nguyise inkomo awamkelwa ngayo ekhay\u2019 apha. Ikhaya livuyisana naye ngokubuya ephila. Akukho mazwi angako athethwayo ngaphandle kokuba eboniswa inkomo leyo.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"422\" height=\"282\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/eastern-cape-businesswoman-splurges-r1m-on-sons.jpeg?resize=422%2C282&#038;ssl=1\" alt=\"Ukungena kwamakrwala ebuhlanti (Ngoncedo lweGoogle Images)\" class=\"wp-image-4975\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/eastern-cape-businesswoman-splurges-r1m-on-sons.jpeg?w=422&amp;ssl=1 422w, https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/eastern-cape-businesswoman-splurges-r1m-on-sons.jpeg?resize=300%2C200&amp;ssl=1 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 422px) 100vw, 422px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ukungena kwamakrwala ebuhlanti (<em>Ngoncedo lweGoogle Images<\/em>)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ukugqitywa kokuboniswa kwakhe, yena nekhankatha lakhe bayahamba besiya endlwini yesibane. Emva koko ke abafana bayayinqumla bayihlinze. Ibakhona ke nempahla emfutshane ekhapha inkomo leyo. Inani layo lixhomekeka ekufumeni kwekhaya nangokuxhaswa zezinye izindlu zeli khaya lamathile. Ngokohlukana kobume bamakhaya, ayide ibeyinkomo le ithi mhuu amkelwa ngayo unyana. Nokuba yigusha kuzakuthiwa yinkomo.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-3 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"253\" height=\"180\" data-id=\"4977\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/image-result-for-xhosa-traditional-slaughtering-of.jpeg?resize=253%2C180&#038;ssl=1\" alt=\"Image result for Xhosa traditional slaughtering of cattle for a ritual\" class=\"wp-image-4977\"\/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"461\" height=\"291\" data-id=\"4980\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/grahamstown-south-africa-xhosa-cow-slaughtering-r.jpeg?resize=461%2C291&#038;ssl=1\" alt=\"Grahamstown, South Africa Xhosa Cow Slaughtering Ritual [Mature Content ...\" class=\"wp-image-4980\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/grahamstown-south-africa-xhosa-cow-slaughtering-r.jpeg?w=461&amp;ssl=1 461w, https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/grahamstown-south-africa-xhosa-cow-slaughtering-r.jpeg?resize=300%2C189&amp;ssl=1 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 461px) 100vw, 461px\" \/><\/figure>\n<figcaption class=\"blocks-gallery-caption wp-element-caption\"><em>Ukuxhelwa kwenkomo ngomhla womphumo wenkwenkwe (Ngoncedo lwakwaGoogle Images).<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ukuba kuxhelwe inkomo isenokukhatshwa nangeegusha. Kwakhona nokuba yimpahla emfutshane iba ziigusha, hayi ibhokhwe. Kaloku akwenziwa siko ngoku ntonje ngumgidi, kuyabhiyozwa. Kwangaxeshanye njengokua kuhlinzwa inkomo le kube sekuphuma igongqo lomqombothi elingumcimandlu. Endlwini yesibane kwenziwa imbutho yabafana neentombi besamkela eli krwala. Ukhona ke umfana ongumphathi wale ndlu. Naye wonyulwa ngabafana ukuba abengumphathi wabo. Okona kubalulekileyo kule ndlu kukwamkelwa kwekrwala ebufaneni. Wamkelwa ngokuthi kukhutshwe igogogo lomqombothi elikhapha isidlo esithi sinikezwe lo mbutho njengesidlo sasebusuku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kule mbutho kuvunywa iingoma zendlu yesibane kube kufundiswa ikrwala indlela ekuvunywa ngayo ngabafana neentombi zendl\u2019 esibane. Kanti kubakho iingxoxo ezishushu malunga nentlalo yolutsha, iimpumelelo kunye nemicelimngeni. Xa kuvunywa iingoma zale ndlu kuthiwa kuyabhororhwa.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Imini yomgidi kwaXhosa<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ekuseni kusuku olulandela olu lombhororho, lingekaphumi ilanga, abafana bakhapha ikrwala liyokuhlamba emlanjeni. Xa kubuywa apho abafana bazakube becula usomagwaza bedlala neentonga de bayokufika kulaa ndlu ilungiselelwe abafana. Le yimini yomgidi. Abantu ngabantu beza nemigido yabo. Kugidwa ngeentlobo-ntlobo zezipho, imibhako yezonka kunye neziselo ezibandayo ezenziwe ekhaya, umqombothi, ikofu, iti, iswekile, njalo-njalo. Zonke ezi zinto zizakusetyenziswa aph\u2019 emgidini. Kanti ke bakho abagida ngempahl\u2019 emfutshane kunye nempahla yokwambatha neyokunxiba.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kwangentseni abafana belali bancedisa ekuhlahleleni inyama yeso silwanyana sixheliweyo. Emva kokuhlahlela bazakufumana ibhekile yabo yomqombothi. Ukuba kuxhelwe inkomo bazakoja nemibengo. Xa sebegqibile ukuhlahlela, oomakoti bekhaya nabelali babeka iimbiza zesidlo sasemini.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-4 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"570\" height=\"380\" data-id=\"4982\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/its-hard-to-be-a-man-africa-geographic.jpeg?resize=570%2C380&#038;ssl=1\" alt=\"\" class=\"wp-image-4982\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/its-hard-to-be-a-man-africa-geographic.jpeg?w=570&amp;ssl=1 570w, https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/its-hard-to-be-a-man-africa-geographic.jpeg?resize=300%2C200&amp;ssl=1 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 570px) 100vw, 570px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"275\" height=\"183\" data-id=\"4984\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/umguyo-is-a-xhosa-initiation-magriza-made-me.jpeg?resize=275%2C183&#038;ssl=1\" alt=\"\" class=\"wp-image-4984\"\/><\/figure>\n<figcaption class=\"blocks-gallery-caption wp-element-caption\"><em>Oomakoti ezimbizeni ngomhla womgidi (Ngoncedo lweGoogle Images)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Emin\u2019 emaqanda ikrwala likhatshwa likhankatha lalo ukuya ebuhlanti apho liyokuyalwa khona ngootata. Nangalo mzuzu lisambathe la ngubo beliyambathiswe ukuphuma kwalo. Awusekho ke umtshilo wamakrwala, mhlawumbi ngenxa yeemeko ezingaphaya kwamandla abo babandakenyayo. Ngaphandle kokuyalwa, ikrwala liyasokwa nokusokwa. Kula maxesha sesikuwo sekusokwa nangemali, mali leyo yamkelwa likhankatha. Phaya mandulo belisokwa nangempahla emfutshane.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ngaphambi kokuba kuyalwe ikhankatha linika ingxelo yentlalo yalo nekrwala eli ngeli xesha bebekunye esuthwini. Emva kwaloo ngxelo kuyaqaliswa ukuyalwa. Inkundla ivulwa nguyise wekrwala. Ukuba akakho iba ngutata wesi siduko. Inkundla uyivula ngokutsho izibongo zeli khaya, abe sel\u2019 eyala unyana wakhe. Naye uyamsoka unyan\u2019 akhe ngaloo nto amsoka ngayo. Emva koko ke kuyala abanye ootata. Kodwa ke kumele kuyale umntu owaziwa njengoziphatha ngendlela eyamkelekileyo ekuhlaleni.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Abafana abanalungelo lakuyala. Aba ngaba bafana bavumelekileyo ukungena ebuhlanti. Bona bayamamela qha. Yindlela abafunda ngayo ukuba izinto zenziwa njani na ukuze nabo xa befikelele kwisigaba sokuyala benze njengoko kulindelekileyo. Ngeli xesha kuyalwayo ikrwala lijonga phantsi. Alimjongi umntu oyalayo. Kwakhona aliphenduli lingabonakalisi nokuba nemvakalelo yoko kuthethwayo. Akanakuhleka nokuba sekuthethwa into ehlekisayo lingenako nokusebenzisa izangotshe ezinje ngokunqwala okanye ukunikina intloko. Kufuneka lithi zole cwaka, tu, liphulaphule abantu abadala bethetha nalo. Esi sesona sifundo esikwizinga eliphezulu sokufundisa ukumamela.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Emva kokuba kuyaliwe liyahamba ikrwala libuyele endlwini yesibane. Phaya ebuhlanti kusala kungena igongqo lomqombothi lokuyala. Emva koko kuphuma isidlo sasemini esingumngqusho nenyama. Kule mihla sekukho nezinto eziziirayisi nezinye izimuncumuncu. Xa kuphakwa ke ebuhlanti kuphakwa ngokwezigaba zobudala. Kungadityaniswa abantu ababini nokuba bathathu esityeni esinye. Kodwa abo bantu kumelwe ukuba babekwisigaba esinye. Awunakudibanisa utata nomfana. Kanti nabafana badityaniswa ngokwezigaba zezilimela zabo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Phaya ezimbizeni okanye endlwini oomama nabo baphaka ngokomthetho wabo. Kuqalwa ngokuphakela oomama abadala kwehliwe njalo ngokwezigaba zabo nabo. Abantwana bona baphakelwa mva. Iintombi kaloku zona ziphaya endlwin\u2019 esibane. Xa sekugqityiwe ukutyiwa oomama bazonwabisa ngokubetha ingqongqo bedlala imidlalo yabo yokutyityimba nokungqungqa.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-5 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"373\" height=\"282\" data-id=\"4986\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/xhosa-initation-ceremony-south-africa.jpeg?resize=373%2C282&#038;ssl=1\" alt=\"\" class=\"wp-image-4986\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/xhosa-initation-ceremony-south-africa.jpeg?w=373&amp;ssl=1 373w, https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/xhosa-initation-ceremony-south-africa.jpeg?resize=300%2C227&amp;ssl=1 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 373px) 100vw, 373px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"244\" height=\"187\" data-id=\"4990\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/image-result-for-xhosa-royal-family-wedding-ceremo.jpeg?resize=244%2C187&#038;ssl=1\" alt=\"\" class=\"wp-image-4990\"\/><\/figure>\n<figcaption class=\"blocks-gallery-caption wp-element-caption\"><em>Oomama bamaXhosa bayangqungqa emgidini (Ngoncedo lukaGoogle and Bing Images)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Emva kokuba kutyiwe kulandela izithobo, umqombothi namarhewu neejinja, njalo njalo. Kuzakuhlalwa njalo kuselwa kuncokolwa de kube lixesha abacinga ukuhamba ngalo emva kokuba kukhutshwe utywala ekuthiwa yingxotha.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Endlwini yabafana phaya, xa ikrwala selinxibe impahla yalo yobukrwala linelungelo lokuyishiya indlw\u2019 esibane likhe lihamba-hambe ukolula imilenze. Kodwa ke kufuneka libe selibuyile ukutshona kwelanga. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"225\" height=\"225\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/pride-and-beauty-of-the-amaxhosa-or-george-herald.jpeg?resize=225%2C225&#038;ssl=1\" alt=\"Amakrwala anxibe iimpahla zobukrwala usukukela emva kokuba eyaliwe ngalo mhla womgidi (Ngoncedo lweGoogle Images)\" class=\"wp-image-4991\" style=\"width:384px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/pride-and-beauty-of-the-amaxhosa-or-george-herald.jpeg?w=225&amp;ssl=1 225w, https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/pride-and-beauty-of-the-amaxhosa-or-george-herald.jpeg?resize=150%2C150&amp;ssl=1 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Amakrwala anxibe iimpahla zobukrwala usukukela emva kokuba eyaliwe ngalo mhla womgidi<em> (Ngoncedo lweGoogle Images)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nakulendlu yabafana, abafana basala beziselela umqombothi wabo de nabo babe bayagoduka xa sebonelisekile lulonwabo. Ayikho ke ingxotha yabafana. Usuku olulandela olomgidi lusuku lweentloko. Kwezinye iindawo kuthiwa lusuku lwevanya. Liyaphela ke ngolo hlobo isiko lolwaluko.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yintoni ulwaluko? Isiko lolwaluko kwaXhosa lisiko lesibini elenzelwa inkwenkwe emva kwesiko lembeleko. Lisiko lokuphawula ukudlulisela inkwenkwe ukusuka kwisigaba sobuntwana ukuya kwisigaba sobuntu obudala. Eli siko lihamba ngokwemiqathango elandelwayo engqamene nalo. Ukhona umahluko phakathi kokwaluka kunye nesiko lolwaluko. Isiko lolwaluko luquka konke okwenziwayo okuhambelana nokudlulisa inkwenkwe kwisigaba sobuntwana ukuya kwesobuntu obudala. Esi sigaba sikwalungiselela ukuba umfana &#8230; <\/p>\n<p class=\"read-more-container\"><a title=\"Isiko lolwaluko kwaXhosa\" class=\"read-more button\" href=\"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/#more-4965\" aria-label=\"Read more about Isiko lolwaluko kwaXhosa\">Funda okunye<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[2],"tags":[3092,313,809,1117,2789,3098,604,3328,3329,3079,3017,596,3148,973,3075,3331,3325,3330,3324,200,3326,3102,3323,3327,3063,2806,599,3332,3016],"class_list":["post-4965","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-amasiko","tag-abafana","tag-abantwana","tag-amadoda","tag-amakhwenkwe","tag-amasiko","tag-amasuthu","tag-amathanga","tag-ebusika","tag-ehlotyen","tag-esuthwini","tag-iibhokhwe","tag-iimbotyi","tag-iimfanelo","tag-iinkosi","tag-iminyaka","tag-isijadu","tag-izilimela","tag-makhwenkwe","tag-oobhonyongo","tag-ubudala","tag-ujuni","tag-ukungcama","tag-ukungena","tag-ukuvuna","tag-ukwaluka","tag-ulwaluko","tag-umbona","tag-umguyo","tag-umqombothi"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Isiko lolwaluko kwaXhosa - iAfrika - isiXhosa<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Isiko lolwaluko kwaXhosa - iAfrika - isiXhosa\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Yintoni ulwaluko? Isiko lolwaluko kwaXhosa lisiko lesibini elenzelwa inkwenkwe emva kwesiko lembeleko. Lisiko lokuphawula ukudlulisela inkwenkwe ukusuka kwisigaba sobuntwana ukuya kwisigaba sobuntu obudala. Eli siko lihamba ngokwemiqathango elandelwayo engqamene nalo. Ukhona umahluko phakathi kokwaluka kunye nesiko lolwaluko. Isiko lolwaluko luquka konke okwenziwayo okuhambelana nokudlulisa inkwenkwe kwisigaba sobuntwana ukuya kwesobuntu obudala. Esi sigaba sikwalungiselela ukuba umfana ... Funda okunye\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iAfrika - isiXhosa\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-10-17T11:00:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-10-17T11:00:56+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"iAfrika\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"iAfrika\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"iAfrika\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/55a0587c04707bb054363ee4f50541bb\"},\"headline\":\"Isiko lolwaluko kwaXhosa\",\"datePublished\":\"2025-10-17T11:00:53+00:00\",\"dateModified\":\"2025-10-17T11:00:56+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/\"},\"wordCount\":2153,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2024\\\/09\\\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg\",\"keywords\":[\"Abafana\",\"Abantwana\",\"Amadoda\",\"Amakhwenkwe\",\"Amasiko\",\"Amasuthu\",\"Amathanga\",\"Ebusika\",\"Ehlotyen\",\"Esuthwini\",\"Iibhokhwe\",\"Iimbotyi\",\"Iimfanelo\",\"Iinkosi\",\"Iminyaka\",\"Isijadu\",\"Izilimela\",\"makhwenkwe\",\"Oobhonyongo\",\"Ubudala\",\"UJuni\",\"Ukungcama\",\"Ukungena\",\"Ukuvuna\",\"Ukwaluka\",\"Ulwaluko\",\"Umbona\",\"Umguyo\",\"Umqombothi\"],\"articleSection\":[\"Amasiko\"],\"inLanguage\":\"en-ZA\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/\",\"name\":\"Isiko lolwaluko kwaXhosa - iAfrika - isiXhosa\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2024\\\/09\\\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg\",\"datePublished\":\"2025-10-17T11:00:53+00:00\",\"dateModified\":\"2025-10-17T11:00:56+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-ZA\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-ZA\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2024\\\/09\\\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg?fit=436%2C342&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2024\\\/09\\\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg?fit=436%2C342&ssl=1\",\"width\":436,\"height\":342,\"caption\":\"Amanina ayesakha izindlu zabakhwetha bengafi - I'solezwe ...\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Isiko lolwaluko kwaXhosa\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/\",\"name\":\"iAfrika - isiXhosa\",\"description\":\"Amaphupha neengcaciso, Iziduko, Amaqhalo neZaci\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-ZA\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/#organization\",\"name\":\"iAfrika - isiXhosa\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-ZA\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2021\\\/02\\\/Fullform_Logo_Primary.png?fit=800%2C296&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/2\\\/2021\\\/02\\\/Fullform_Logo_Primary.png?fit=800%2C296&ssl=1\",\"width\":800,\"height\":296,\"caption\":\"iAfrika - isiXhosa\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/55a0587c04707bb054363ee4f50541bb\",\"name\":\"iAfrika\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-ZA\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e14e935f8a006378fd964349e3062a0d752068ce7b225a31c446f0d96468dc55?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e14e935f8a006378fd964349e3062a0d752068ce7b225a31c446f0d96468dc55?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e14e935f8a006378fd964349e3062a0d752068ce7b225a31c446f0d96468dc55?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"iAfrika\"},\"description\":\"Amaphupho, Amasiko, Izithakazelo, Umlando ngesiZulu. Amaphupha ngesiXhosa: https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\\\/author\\\/iafrika\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Isiko lolwaluko kwaXhosa - iAfrika - isiXhosa","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Isiko lolwaluko kwaXhosa - iAfrika - isiXhosa","og_description":"Yintoni ulwaluko? Isiko lolwaluko kwaXhosa lisiko lesibini elenzelwa inkwenkwe emva kwesiko lembeleko. Lisiko lokuphawula ukudlulisela inkwenkwe ukusuka kwisigaba sobuntwana ukuya kwisigaba sobuntu obudala. Eli siko lihamba ngokwemiqathango elandelwayo engqamene nalo. Ukhona umahluko phakathi kokwaluka kunye nesiko lolwaluko. Isiko lolwaluko luquka konke okwenziwayo okuhambelana nokudlulisa inkwenkwe kwisigaba sobuntwana ukuya kwesobuntu obudala. Esi sigaba sikwalungiselela ukuba umfana ... Funda okunye","og_url":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/","og_site_name":"iAfrika - isiXhosa","article_published_time":"2025-10-17T11:00:53+00:00","article_modified_time":"2025-10-17T11:00:56+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg","type":"","width":"","height":""}],"author":"iAfrika","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"iAfrika","Est. reading time":"11 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/"},"author":{"name":"iAfrika","@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/#\/schema\/person\/55a0587c04707bb054363ee4f50541bb"},"headline":"Isiko lolwaluko kwaXhosa","datePublished":"2025-10-17T11:00:53+00:00","dateModified":"2025-10-17T11:00:56+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/"},"wordCount":2153,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg","keywords":["Abafana","Abantwana","Amadoda","Amakhwenkwe","Amasiko","Amasuthu","Amathanga","Ebusika","Ehlotyen","Esuthwini","Iibhokhwe","Iimbotyi","Iimfanelo","Iinkosi","Iminyaka","Isijadu","Izilimela","makhwenkwe","Oobhonyongo","Ubudala","UJuni","Ukungcama","Ukungena","Ukuvuna","Ukwaluka","Ulwaluko","Umbona","Umguyo","Umqombothi"],"articleSection":["Amasiko"],"inLanguage":"en-ZA","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/","url":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/","name":"Isiko lolwaluko kwaXhosa - iAfrika - isiXhosa","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg","datePublished":"2025-10-17T11:00:53+00:00","dateModified":"2025-10-17T11:00:56+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-ZA","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-ZA","@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/#primaryimage","url":"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg?fit=436%2C342&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/amanina-ayesakha-izindlu-zabakhwetha-bengafi-is.jpeg?fit=436%2C342&ssl=1","width":436,"height":342,"caption":"Amanina ayesakha izindlu zabakhwetha bengafi - I'solezwe ..."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-kwaxhosa\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Isiko lolwaluko kwaXhosa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/#website","url":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/","name":"iAfrika - isiXhosa","description":"Amaphupha neengcaciso, Iziduko, Amaqhalo neZaci","publisher":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-ZA"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/#organization","name":"iAfrika - isiXhosa","url":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-ZA","@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2021\/02\/Fullform_Logo_Primary.png?fit=800%2C296&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2021\/02\/Fullform_Logo_Primary.png?fit=800%2C296&ssl=1","width":800,"height":296,"caption":"iAfrika - isiXhosa"},"image":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/#\/schema\/person\/55a0587c04707bb054363ee4f50541bb","name":"iAfrika","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-ZA","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e14e935f8a006378fd964349e3062a0d752068ce7b225a31c446f0d96468dc55?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e14e935f8a006378fd964349e3062a0d752068ce7b225a31c446f0d96468dc55?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e14e935f8a006378fd964349e3062a0d752068ce7b225a31c446f0d96468dc55?s=96&d=mm&r=g","caption":"iAfrika"},"description":"Amaphupho, Amasiko, Izithakazelo, Umlando ngesiZulu. Amaphupha ngesiXhosa: https:\/\/iafrika.org\/xh","url":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/author\/iafrika\/"}]}},"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[{"id":5415,"url":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/amasiko-ama-mpondomise\/","url_meta":{"origin":4965,"position":0},"title":"Amasiko ama Mpondomise","author":"silucoki","date":"29\/10\/2024","format":false,"excerpt":"Nawo amaMpondomise awohlukanga ngokulandela amasiko njengezinye izizwe ezaziwa ngokuba ngabeNguni. Phofu ke akukho sizwe singenamasiko. NolwamaMpondomise unqulo luxuba inkolo yesiNtu naleyo yobuKrestu. Unqulo lwesiNtu lugudle ukwenza amasiko angengawo awecawe yesiLungu, koko iyeyenkonzo yemveli ehambelana nomlibo wesizwe. Ngokonqulo lwesiNtu izicelo nezingxengxezo zisiwa kuMdali, kodwa zidluliselwa kuye ngabadala bekhaya abangasekhoyo. Kuthiwa zizinyanya.\u2026","rel":"","context":"In &quot;Amasiko&quot;","block_context":{"text":"Amasiko","link":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/category\/amasiko\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":5313,"url":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/amasiko-ama-xesibe\/","url_meta":{"origin":4965,"position":1},"title":"Amasiko ama Xesibe","author":"silucoki","date":"23\/10\/2024","format":false,"excerpt":"Asikho isizwe esingenasiko laso. Ukuba uthi awulenzi isiko, qiniseka ukuba awenzi eli kuthiwa lelakho kodwa ube ulenza elomnye. Umzekelo, Ukuba awuxhentsi, uyajayiva, ukuba awuthwali ntsimbi, uyawuthwala umnqwazi. Ukuba awuthethi ulwimi lwesizwe sakho, uthetha ulwimi lwesizwe somnye umntu, njalo njalo. AmaXesibe nawo anawo amasiko angawawo, nokuba sekukho ukufakelelwa ngamasiko ezinye iintlanga.\u2026","rel":"","context":"In &quot;Imbali neziduko&quot;","block_context":{"text":"Imbali neziduko","link":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/category\/imbali-iziduko\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/word-image-4947-2.png?resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/word-image-4947-2.png?resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/word-image-4947-2.png?resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":5373,"url":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/amasiko-aba-thembu\/","url_meta":{"origin":4965,"position":2},"title":"Amasiko aba Thembu","author":"silucoki","date":"26\/10\/2024","format":false,"excerpt":"Unqulo lwabaThembu Ngokwemveli, abaThembu babesakunqula uMdali owaziwa ngokuba nguQamata. Ngoko ke babengekafiki abeLungu nobukoloniyale babo obaququzelela bagxininisa ubuKrestu.\u00a0 Nangaphandle koMdali, uMvelitanci, abaThembu bebekholelwa ngokungagungqiyo kwimimoya yabangasekhoyo bamakhaya, abo kuthiwa zizinyanya. Indlela ababemhlonipha ngayo uMdali bekungathethwa naye nqo xa enqulwa, koko bekuyalezwa kwizinyanya ze ibezizo ezidlulisa ezo zicelo okanye imibulelo okanye\u2026","rel":"","context":"In &quot;Amasiko&quot;","block_context":{"text":"Amasiko","link":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/category\/amasiko\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":5185,"url":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/amasiko-ama-bhaca\/","url_meta":{"origin":4965,"position":3},"title":"Amasiko ama Bhaca","author":"silucoki","date":"10\/10\/2024","format":false,"excerpt":"Njengazo zonke izizwe eziNtsundu, phofu nezimhlophe nezebala, amaBhaca nawo anamasiko awo awenziwa ngendlela yawo. Amanye awo amagama abizwa ngawo afana twatse nendlela abizwa ngawo nazezinye izizwe eziNtsundu, mhlawubi kubekho nje ukwahluka kupelo, kodwa kube kubhekiswa kwinto enye okanye eyenziwa ngokufanayo. Umzekelo, Imbeleko, yimbeleko ngesiBhaca nangesiXhosa, yimbeletho ngesiZulu, yiMbididi okanye iThari\u2026","rel":"","context":"In &quot;Imbali neziduko&quot;","block_context":{"text":"Imbali neziduko","link":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/category\/imbali-iziduko\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":4959,"url":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/ukuthonjiswa-kwentombi-kwaxhosa\/","url_meta":{"origin":4965,"position":4},"title":"Ukuthonjiswa kwentombi kwaXhosa","author":"iAfrika","date":"16\/10\/2025","format":false,"excerpt":"Umgidi wasentonjaneni (Ngoncedo lweBing Images)","rel":"","context":"In &quot;Amasiko&quot;","block_context":{"text":"Amasiko","link":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/category\/amasiko\/"},"img":{"alt_text":"African culture, Xhosa, African traditional dresses","src":"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/african-culture-xhosa-african-traditional-dresse.jpeg?resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/african-culture-xhosa-african-traditional-dresse.jpeg?resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/iafrika.org\/xh\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2024\/09\/african-culture-xhosa-african-traditional-dresse.jpeg?resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":5591,"url":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/isiko-lolwaluko-lwama-hlubi\/","url_meta":{"origin":4965,"position":5},"title":"Isiko lolwaluko lwama Hlubi","author":"silucoki","date":"21\/10\/2025","format":false,"excerpt":"Imvelaphi yesiko lolwaluko emaHlubini Akukho mbali ibhaliweyo ifumanekayo\u00a0malunga nemvelaphi yesiko lokwaluka kumaHlubi. Kona kuyazeka ukuba lalikho kwamandulo. Imvelaphi yeli siko isenokuba isuka kwangelaa xesha amaHlubi ayeseseNgonini, ngaphambi kokuba bafudukele kumazantsi elizwe. Abanye ngababhali bembali, uTiyo Soga ngomnye wabo, uthi ngela xesha izizwe zaseMbo zazinefuthe lwenkolo yamaSirayeli. Abantu baseMbo abazange bangoluki\u2026","rel":"","context":"In &quot;Amasiko&quot;","block_context":{"text":"Amasiko","link":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/category\/amasiko\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]}],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pcur1I-1i5","jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4965","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/139"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4965"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4965\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5971,"href":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4965\/revisions\/5971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4965"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4965"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iafrika.org\/xh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4965"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}