{"id":2849,"date":"2026-02-23T20:43:41","date_gmt":"2026-02-23T18:43:41","guid":{"rendered":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/"},"modified":"2026-02-23T21:09:27","modified_gmt":"2026-02-23T19:09:27","slug":"umlando-wakwanzunza-amamahlangu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/","title":{"rendered":"Umlando wakwaNzunza\/amaMahlangu"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">UNzunza ngomunye wamadodana kaMusi. Ngemva kokuhlongakala kukaMusi kwaba khona ukurarana phakathi kwamadodana wakaMusi.Ukurarana kwalethwa kukuthi ngubani ofanele adose phambili isitjhaba samaNdebele. Lokho kwabangela ukuthi kuhlukwane nomunye abambe yakhe indlela ayozifunela indawo lapho anganzinza khona nesitjhaba sakhe. Sizokukhumbula ukuthi uNzunza wasuka kwaMnyamana uyise angakahlongakali. Uyise wamnikela intonga yobukhosi wathi abaleke.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">UNzunza wayenesitjhaba esinengana ukudlula abanye abafowabo. Yena nesitjhaba sakhe batjhinga e-Steelpoort esaziwa nge-Belfast namamhlanjesi. AmaNdebele wakwaNzuza namaNdebele wakwaManala aziwa njengamaNdebele weSewula. Azange bafumane ukuthula ngesibanga sikaMzilikazi owayehlalele ukubasahlela. Wayengasahleli kwaphela wayebulala amadoda, abafazi, nabantwana abathathele neenkomo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ngokukhamba kwesikhathi isitjhaba sakaNzunza sabumbeka saqina. Ngaleso sikhathi kwakubusa ikosi uMabhoko. AmaBhuru bekambiza ngo-Mapoch, isitjhaba sakhe basibiza ngamapokoro. Amabhuru aya ngokwanda okwenza ukuthi kube netlhogakalo yokuthi bafumane indawo ekulu. Khumbula indawo bebathatha yona yamaNdebele le. Lokho kwabanga ipi yangomnyaka we-1883.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ngemva kokuthi ehlulwe amaNdebele bathathelwa iinarha neenkosi zabo zavalelwa. amaBhuru ahlukaniselwa iinarha zamaNdebele. Lokho kwabangela amaNdebele arhatjheke yoke indawo njengase-Rustunburg neTjingalanga e-Transvaal. Kuze kube namhlanjesi amaNdebele nezinye iintjhaba zisatlhaga ukubuyiselwa iinarha zabo. Ngikho okubangele iPalamende iphasise isiGaba sama-25 somThethosisekelo, <em>ukuBuyiselwa kweNarha ngaPhandle kwesiNcephezelo.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nofana kunjalo amaNzunza azange awalahle amasiko wabo. Siyazi eenarheni lezi ezathathwa makhuwa, amazindla waboyisemkhulu asala lapho. Njengabantu abakholelwa ebezizini bebazithoba ngaphasi kwamabhuru, babawe ukuyokuthethelela ebezimini babo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Enye yeendawo ezihlonitjhwa khulu zamaNdebele kukoNomtjharhele erholweni lakwaNzunza eduze ne-Rossenekal. Kulapho kwaphelela khona ipi yamaNdebele namaBhuru ngomnyaka we-1883. Kwabunjwa umfanekiso wekosi uNyabela wajanyiswa khona. Umfanekiso wagujululwa mhlana amalanga ama-19 kuNobayeni 1970. Kuze kube namhlanjesi ilangeli liholideyi. AmaNdebele wakwaNzunza aya khona ayokugidinga, kuhlatjhwe iinkomo, kuthatjhwe bekudliwe.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Iindawo ezakhanjwa nguNzunza<\/h3>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Indawo<\/strong><\/td><td><strong>Umnyaka<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>KwaMnyamana <\/td><td>1610 &#8211; 1636<\/td><\/tr><tr><td>KwaSimkhulu <\/td><td>1636 &#8211; 1688<\/td><\/tr><tr><td>KwaMaza<\/td><td>1688 &#8211; 1822<\/td><\/tr><tr><td>KonoMtjharhele <\/td><td>1822 &#8211; 1883<\/td><\/tr><tr><td>KwaHlanga <\/td><td>1916 &#8211; 1923<\/td><\/tr><tr><td>e-Weltevrede <\/td><td>1923 kuze kube nje<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AmaNzunza abuthelelana ngemva kokuphela kwepi yomnyaka we-1883. Atjhatjheka nommango we-Nebo ne-Stofberg.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Iimbalobalo<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iimbalobalo ezabuthelelwa ngo-1868 zitjengisa ukuthi amaNdebele bekayi-10 000. Nango1879 bekusesesibalo esifanako ngokuya kukasomlando uVan Jaarsveld. Ngo-1905 abalandeli bekosi uFene Mahlangu eDelmas bebabalelwa ku-8 452 ngokokukuya ngokukasomlando uMassie. Ngomnyaka ka1920 umrhubhululi uFourie wafumana ukuthi kukhona nenye i-16 000 yabantu abakhothamela uFene.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Umrhubhululi owaziwako wangabo-1935 wafumana isibalo esingu-13 099 amaNala ahlangene namaNzunza. Kulezi mbalobalo i-4 373 beyihlala eMiddleburg. Boke laba bekuMaNzunza.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Zehlalakuhle nezamasiko<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Itjhebiswano phakathi kwesitjhaba nendawo abahlala kiyo libonakala ngendlela abakha ngayo.Ukuhleleka kwemakhiwo, ikolo nezehlalakuhle. AmaNdebele wakwaNzunza azijayeza nalobo bujamo. Akha izindlu zabo ngendlela ezizakwazi ngayo ukukghodlhelela ubujamo bendawo. Nawukhambakhamba lapha e-Stofberg uhlangana namakhaya atjho ngemihlambi yeenkomo. Ukuvikela izitha azombelezwe mithangala eyakhiwe ngamatjhe. Ngaphambi kwepi yomnyaka we-1883, iindawezi bezingezelelwa ukwenzela isokana nalithathako lifumane indawo khonapha ekhaya. Ngesikhathi sezabelo lokho kwapheliswa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AmaNdebele nezinye iintjhaba azange zinikelwe iindawo ezivundileko. Bakateleleka ukuhlala eendawei ezitjhisako, eBhosa.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Amatjhuguluko nehlalo yemaplasini<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kuliqiniso elingaphikiswako ukuthi amaNdebele akhuluma isibhuru esimnandi ukudlula amanye amalimi wabantu abanzima. IsiNdebele njengelimi lesitjhaba samaNdebele laginywa sibhuru kodwana lokhu akutjho bona IsiNdebele samambala asikho, sikhona siyakhulunywa begodu siyatlolwa, umraro oba khona kukuthi abantu abanengi sebajayele ukusebenzisa amagama amanengi wesiBhuru kube akhona wesiNdebele<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Amasiko<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ikhambo lamaNdebele khabe libudisi khulu kodwana azange amaNdebele akhohlwe isintu sabo. Amasikopilo afana nengoma-ukuwisela, iqude-ukuthombisa kanye nokuthatha nokwenda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AmaNdebele wakwaNdunza afumana indawo e-Weltevrede. Angaphasi kwekosi uMbuso weNgwenyamauMabhoko III.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>UNzunza ngomunye wamadodana kaMusi. Ngemva kokuhlongakala kukaMusi kwaba khona ukurarana phakathi kwamadodana wakaMusi.Ukurarana kwalethwa kukuthi ngubani ofanele adose phambili isitjhaba &#8230; <\/p>\n<p class=\"read-more-container\"><a title=\"Umlando wakwaNzunza\/amaMahlangu\" class=\"read-more button\" href=\"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/#more-2849\" aria-label=\"Read more about Umlando wakwaNzunza\/amaMahlangu\">Funda kabanzi<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[1270],"class_list":["post-2849","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-umlando-neenanazelo","tag-amandebele-nzunza-mahlangu"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Umlando wakwaNzunza\/amaMahlangu - iAfrika - isiNdebele<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Umlando wakwaNzunza\/amaMahlangu - iAfrika - isiNdebele\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"UNzunza ngomunye wamadodana kaMusi. Ngemva kokuhlongakala kukaMusi kwaba khona ukurarana phakathi kwamadodana wakaMusi.Ukurarana kwalethwa kukuthi ngubani ofanele adose phambili isitjhaba ... Funda kabanzi\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"iAfrika - isiNdebele\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-02-23T18:43:41+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-02-23T19:09:27+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"iAfrika\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"iAfrika\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"3 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"iAfrika\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/55a0587c04707bb054363ee4f50541bb\"},\"headline\":\"Umlando wakwaNzunza\\\/amaMahlangu\",\"datePublished\":\"2026-02-23T18:43:41+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-23T19:09:27+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\\\/\"},\"wordCount\":475,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/#organization\"},\"keywords\":[\"AmaNdebele, Nzunza, Mahlangu\"],\"articleSection\":[\"Umlando neenanazelo\"],\"inLanguage\":\"en-ZA\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\\\/\",\"name\":\"Umlando wakwaNzunza\\\/amaMahlangu - iAfrika - isiNdebele\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-02-23T18:43:41+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-23T19:09:27+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-ZA\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Umlando wakwaNzunza\\\/amaMahlangu\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/\",\"name\":\"iAfrika - isiNdebele\",\"description\":\"Amabhudango nehlathululo yawo\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-ZA\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/#organization\",\"name\":\"iAfrika - isiNdebele\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-ZA\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/9\\\/2021\\\/02\\\/Fullform_Logo_Primary.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/9\\\/2021\\\/02\\\/Fullform_Logo_Primary.png\",\"width\":800,\"height\":296,\"caption\":\"iAfrika - isiNdebele\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/55a0587c04707bb054363ee4f50541bb\",\"name\":\"iAfrika\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-ZA\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e14e935f8a006378fd964349e3062a0d752068ce7b225a31c446f0d96468dc55?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e14e935f8a006378fd964349e3062a0d752068ce7b225a31c446f0d96468dc55?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e14e935f8a006378fd964349e3062a0d752068ce7b225a31c446f0d96468dc55?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"iAfrika\"},\"description\":\"Amaphupho, Amasiko, Izithakazelo, Umlando ngesiZulu. Amaphupha ngesiXhosa: https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/xh\",\"url\":\"https:\\\/\\\/iafrika.org\\\/nr\\\/author\\\/iafrika\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Umlando wakwaNzunza\/amaMahlangu - iAfrika - isiNdebele","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Umlando wakwaNzunza\/amaMahlangu - iAfrika - isiNdebele","og_description":"UNzunza ngomunye wamadodana kaMusi. Ngemva kokuhlongakala kukaMusi kwaba khona ukurarana phakathi kwamadodana wakaMusi.Ukurarana kwalethwa kukuthi ngubani ofanele adose phambili isitjhaba ... Funda kabanzi","og_url":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/","og_site_name":"iAfrika - isiNdebele","article_published_time":"2026-02-23T18:43:41+00:00","article_modified_time":"2026-02-23T19:09:27+00:00","author":"iAfrika","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"iAfrika","Est. reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/"},"author":{"name":"iAfrika","@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/#\/schema\/person\/55a0587c04707bb054363ee4f50541bb"},"headline":"Umlando wakwaNzunza\/amaMahlangu","datePublished":"2026-02-23T18:43:41+00:00","dateModified":"2026-02-23T19:09:27+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/"},"wordCount":475,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/#organization"},"keywords":["AmaNdebele, Nzunza, Mahlangu"],"articleSection":["Umlando neenanazelo"],"inLanguage":"en-ZA","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/","url":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/","name":"Umlando wakwaNzunza\/amaMahlangu - iAfrika - isiNdebele","isPartOf":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/#website"},"datePublished":"2026-02-23T18:43:41+00:00","dateModified":"2026-02-23T19:09:27+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-ZA","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwanzunza-amamahlangu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Umlando wakwaNzunza\/amaMahlangu"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/#website","url":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/","name":"iAfrika - isiNdebele","description":"Amabhudango nehlathululo yawo","publisher":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-ZA"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/#organization","name":"iAfrika - isiNdebele","url":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-ZA","@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/wp-content\/uploads\/sites\/9\/2021\/02\/Fullform_Logo_Primary.png","contentUrl":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/wp-content\/uploads\/sites\/9\/2021\/02\/Fullform_Logo_Primary.png","width":800,"height":296,"caption":"iAfrika - isiNdebele"},"image":{"@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/#\/schema\/person\/55a0587c04707bb054363ee4f50541bb","name":"iAfrika","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-ZA","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e14e935f8a006378fd964349e3062a0d752068ce7b225a31c446f0d96468dc55?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e14e935f8a006378fd964349e3062a0d752068ce7b225a31c446f0d96468dc55?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e14e935f8a006378fd964349e3062a0d752068ce7b225a31c446f0d96468dc55?s=96&d=mm&r=g","caption":"iAfrika"},"description":"Amaphupho, Amasiko, Izithakazelo, Umlando ngesiZulu. Amaphupha ngesiXhosa: https:\/\/iafrika.org\/xh","url":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/author\/iafrika\/"}]}},"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[{"id":2847,"url":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wamandebele\/","url_meta":{"origin":2849,"position":0},"title":"Umlando wamaNdebele","author":"iAfrika","date":"23\/02\/2026","format":false,"excerpt":"Ikosi uMusi Ikosi uMusi ubelethwa nguMhlanga. Isigodlo sakhe siseMhlangeni, sithiyelelwe ngebizo likayise uMhlanga. Yindawo le namhlanje ebizwa ngokuthiwa yi-Randfontein nofana Mohlakeng. Ukusuka lapho wathuthela kwaMnyamana le namhlanjesi ebizwa ngokuthiwa yiMarula nofana i-Bon Accord ePitori. UMusi bekuyindoda yesithembu. Wabeletha naka amadodana: uMaombuka - Sikhosana, uManala-Mbuduma, uNzunza-Hlungwana, uMthombeni-Kekana nofana uGegana, uSibasa, uMrhwaduba-Lekhuleni,\u2026","rel":"","context":"In &quot;Umlando neenanazelo&quot;","block_context":{"text":"Umlando neenanazelo","link":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/category\/umlando-neenanazelo\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":2848,"url":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwamanala-wakwamabhena\/","url_meta":{"origin":2849,"position":1},"title":"Umlando wakwaManala\/ wakwaMabhena","author":"iAfrika","date":"23\/02\/2026","format":false,"excerpt":"Naye njengamanye amadodana wakaMusi ngesikhathi kukhona ukurarana, naye watjhinga kwelakhe ihlangothi. UManala yena waya ePumalanga ePitori. Wanzinza eendaweni ezifana nabo-Donkerhoek nabo-Tigerpoort. AmaNdebele wakwaManala njengewakaNzunza aziwa njengamaNdebele weSewula. UManala noNzunza bebakhelene emaduzelana. Bebathathelana begodu bendiselana. Ngesikhathi uNzunza alwa namaBhuru uManala azange ayingene. Kodwana lokho azange kumsize ukuthi bangamthatheli inarha yakhe. Ngemva\u2026","rel":"","context":"In &quot;Umlando neenanazelo&quot;","block_context":{"text":"Umlando neenanazelo","link":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/category\/umlando-neenanazelo\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":2851,"url":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwamsiza\/","url_meta":{"origin":2849,"position":2},"title":"Umlando wakwaMsiza","author":"iAfrika","date":"23\/02\/2026","format":false,"excerpt":"UMsiza wayengumeluleki wekosi uNyabela. Emva kokubotjhwa kwekosi uNyabela wavunyelwa ukuhlala eplasini lamakhuwa ebeyise-Hartbeesfontein. Iplaseli litholakala phakathi kwe-Wonderfontein ne-Derdepoort eTlhagwini yePitori. Lezi ziindawo ebizihlala amaNdebele ngaphambilini ngaphambi kokuthi afudukele koNomtjharhele. Lezi ziindawo ezathunjwa makhuwa ukuthi ahlale kizo. Kafitjhazana ngaphambi kwepi yeSewula Afrika ngomnyaka we-1899 ukuys kewe-1902 ikosi uNyabela waqolelwa. Azange avunyelwe\u2026","rel":"","context":"In &quot;Umlando neenanazelo&quot;","block_context":{"text":"Umlando neenanazelo","link":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/category\/umlando-neenanazelo\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":2850,"url":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/umlando-wakwamthombeni-kekana-nofana-gegana\/","url_meta":{"origin":2849,"position":3},"title":"Umlando wakwaMthombeni-Kekana (nofana Gegana)","author":"iAfrika","date":"23\/02\/2026","format":false,"excerpt":"Umlando ongakatlolwa phasi ukhombisa imvelaphi yamaNdebele weSewula ifana nemvelaphi yamaNdebele weTlhagwini. Abantu bavanganisa umlando wamaNdebele wakaMzilakazi namaNdebele wakaMthombeni-Kekana nofana uGegana. Bathi uyisemkhulu munye nguMusi. Tjhetjha umlando wamaNdebele weTlhagwini owusimude kodwana umlando wamaNdebele usuke ungakapheleli nawungakafaki umlando wamaNdebele weMledlhani (weTlhagwini). UMthombeni-Kekana nofana uGegana noSikhosana balandela umfowabo uNzunza ngesikhathi abaleka nobukhosi. Nangesikhathi\u2026","rel":"","context":"In &quot;Umlando neenanazelo&quot;","block_context":{"text":"Umlando neenanazelo","link":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/category\/umlando-neenanazelo\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":1382,"url":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/izaga-ngobulelesi-nokujezisa\/","url_meta":{"origin":2849,"position":4},"title":"Izaga ngobulelesi nokujezisa","author":"iAfrika","date":"18\/09\/2025","format":false,"excerpt":"Ukubetjhwa ngeswazi elincani: Kulokha umuntu athola isgwebo esilula nofana sokumzwela, ngesenzo esimbi asenzileko esimbeke endaweni embi eyenza bona ajeziswe nofana ahlawuliswe. Esikhathini esinengi kuvamise ukuthi angene ekingeni nofana enziswe into emfaka ekingeni angaboni bese abandakanyeke entweni embi enesijeziso kodwana ngobujamo atholakala kibo alitjalelwe yena. Isela libanjwe ngomthwalo: Kulokha isela libanjwe\u2026","rel":"","context":"In &quot;Izaga Nezitjho&quot;","block_context":{"text":"Izaga Nezitjho","link":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/category\/izaga-nezitjho\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":1454,"url":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/iinanazelo-zakwa-mahlangu-qongo-clan-names\/","url_meta":{"origin":2849,"position":5},"title":"Iinanazelo zakwa Mahlangu (Qongo) Clan Names","author":"iAfrika","date":"18\/09\/2025","format":false,"excerpt":"Yekhethu kaQongo kaNzunza,Owasuka amaQongo avungama,Kwanga kukhambe uNzunza wokekanti kukhamba umfokazana. Nguqangubana ubuso abunantongo,Ngumazimela likhamba,Ngumazimela ligijima,NguMaguda nala nguSombuzo. NguSoMpingwana usiPhumuz, amadoda,Bathi uQongo ukhambilekanti uQongo usahlezi esiqongolweni sentaba UQongo ngunyawo zimazingizingingokufuna\u2019 amazibuko,NguMswangunana komo nabantu,UMswangunana ngowabamba ingwe ngomsila.","rel":"","context":"In &quot;Umlando neenanazelo&quot;","block_context":{"text":"Umlando neenanazelo","link":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/category\/umlando-neenanazelo\/"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]}],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pfXBaf-JX","jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2849","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/139"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2849"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2849\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2860,"href":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2849\/revisions\/2860"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2849"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2849"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iafrika.org\/nr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2849"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}